Wetland Ecobiology

fa مدل‌سازی سبدهای غذایی پایدار بر پایه محصولات با نیاز آبی کم‌ به منظور بهبود امنیت غذایی جوامع کم‌برخوردار Modeling Sustainable Food Baskets Based on Low-Water-Requirement Crops to Enhance Food Security in Vulnerable Communities تخصصي Special كاربردي Applicable کمبود منابع آب تجدیدپذیر و تشدید خشکسالی از مهم‌ترین چالش‌های توسعه کشاورزی در مناطق خشک و نیمه‌خشک بوده و در کنار افزایش هزینه تولید غذا، امنیت غذایی خانوارهای کم‌برخوردار را تهدید می‌کند. در چنین شرایطی، تمرکز بر محصولات کم‌آب‌بر با «بهره‌وری آب» بالا و «تراکم تغذیه‌ای» مناسب می‌تواند هم‌زمان به مدیریت پایدار آب و ارتقای تغذیه کمک کند. این پژوهش در سال ۱۴۰۴ و با تمرکز بر شرایط مناطق خشک و نیمه‌خشک ایران انجام شد و هدف آن شناسایی محصولات مقاوم به خشکی و ارائه الگوهای «سبد غذایی کم‌هزینه و مغذی» برای جوامع آسیب‌پذیر بود. روش پژوهش توصیفی- تحلیلی و مبتنی بر مرور نظام‌مند منابع ثانویه و داده‌های FAOSTAT و گزارش‌های ICARDA است. شاخص‌های اصلی شامل بهره‌وری آب (کیلوگرم ماده خشک بر مترمکعب آب)، نیاز آبی فصلی، پایداری عملکرد در تنش خشکی، ترکیب تغذیه‌ای و قابلیت فرآوری محلی/پذیرش فرهنگی بود. نتایج نشان داد محصولاتی نظیر سورگوم و ارزن‌های دانه‌ریز با بهره‌وری آب حدود ۱/۸ تا ۲/۵ کیلوگرم ماده خشک بر مترمکعب آب، و حبوباتی مانند نخود/عدس/ماش/چشم‌بلبلی با مقادیر قابل‌توجه پروتئین و ریزمغذی‌ها، نسبت به غلات پرآب‌بر گزینه‌های مناسب‌تری هستند. از منظر تغذیه‌ای، حبوبات می‌توانند سهم بالایی از پروتئین و فولات را پوشش دهند و کنجد به‌عنوان منبع بسیار غنی کلسیم و آهن و نیز ویتامین E و چربی‌های مفید نقش تقویت‌کننده دارد. بر این اساس سه الگوی سبد غذایی پیشنهاد شد: (۱) نان آمیخته غلات مقاوم همراه با خوراک حبوبات، (۲) حریره ارزن همراه جوانه ماش و (۳) خوراک سنتی (مانند آش) تقویت‌شده با لوبیا چشم‌ بلبلی و ارده کنجد. این الگوها با محدودیت آب سازگار بوده و می‌توانند مبنایی برای سیاست‌گذاری و برنامه‌های حمایتی جهت بهبود امنیت غذایی جوامع محروم باشند.   The shortage of renewable water resources and the intensification of drought are among the most critical challenges to agricultural development in many arid and semi-arid regions worldwide; these conditions not only reduce the production of staple crops but also threaten the food security of low-income households. This study was conducted to identify and introduce plant species with low water requirements and high dry matter content capable of supplying the nutritional needs of disadvantaged populations. The research methodology was based on a systematic review of scientific sources, statistical data from the Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO), and findings from the International Center for Agricultural Research in the Dry Areas (ICARDA). The main indicators examined included water productivity (kg of dry matter per m³ of water used), yield stability under drought stress, nutritional composition (protein, micronutrients, and vitamins), and local processing potential.The results indicated that crops such as sorghum, small-grain millets, chickpea, lentil, mung bean, cowpea, and sesame demonstrate superior performance in terms of water-use efficiency and nutritional density compared with conventional cereals. Furthermore, analysis of the vitamin and micronutrient content of these plants showed that integrating them into food basket models can cover a substantial proportion of the daily requirements for protein, iron, zinc, calcium, and B-group vitamins. Ultimately, three sustainable food basket patterns were proposed, consisting of: (1) composite bread made from drought-tolerant cereals combined with legumes, (2) porridge and sprout-based products, and (3) traditional dishes enriched with low-water oilseeds. These models are compatible with arid climate conditions and limited water resources and can serve as a foundation for policy-making and supportive programs aimed at improving food security among vulnerable populations. کم‌آبی, بهره‌وری آب, محصولات مقاوم به خشکی, امنیت غذایی, سبد غذایی پایدار. Water scarcity, water productivity, drought-tolerant crops, food security, sustainable food basket. 49 54 http://jweb.ahvaz.iau.ir/browse.php?a_code=A-10-798-1&slc_lang=fa&sid=1 maryam javadi مریم جوادی maryamjavadi800@yahoo.com 10031947532846007191 10031947532846007191 Yes milad sheikhpour kanafi میلاد شیخ پور کنفی milad.sheikhpour@yahoo.com 10031947532846007192 10031947532846007192 No