fa ارزیابی غلظت، تغییرات فصلی و منشایابی فلزات سنگین (سرب، روی، مس، کبالت، کروم و آهن) در آب رودخانه اعلاء شهرستان رامهرمز، استان خوزستان تخصصي Special پژوهشي Research <span style="font-size:10pt"><span style="text-justify:kashida"><span style="text-kashida:0%"><span style="tab-stops:list 0cm left 482.0pt"><span style="line-height:115%"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:&quot;Times New Romans&quot;,serif"><span lang="FA" style="line-height:115%"><span style="font-family:&quot;B Mitra&quot;"><span style="color:black">فلزات سنگین آلاینده&shy;های پایدار و تجزیه&shy;ناپذیری هستند که به دلیل توسعه شهری و فعالیت&shy;های انسانی، پساب&shy;های صنایع و کشاورزی وارد رودخانه‌ها می&shy;شوند و این اکوسیستم&shy;های آبی را تحت تاثیر سمیت قرار می&shy;دهند. این تحقیق با هدف ارزیابی وضعیت آلودگی فلزات سنگین سرب، روی، مس، کبالت، کروم و آهن<b> </b>آب رودخانه اعلاء شهرستان رامهرمز، استان خوزستان انجام شد. در این پژوهش 30 نمونه&shy; آب در فصل تابستان (تیر ماه) و فصل زمستان (بهمن ماه) سال 1402 بر اساس روش استاندارد انجمن بهداشت محیط آمریکا جمع‌آوری شدند. میانگین غلظت فلزات سنگین سرب، کروم، مس، روی، کبالت و آهن در آب رودخانه اعلاء به ترتیب 782/34، 256/8، 542/6، 876/5، 112/5 و 615/1 میکرو‌گرم بر لیتر به دست آمد. میانگین غلظت سرب، کروم، مس، کبالت و آهن در آب رودخانه‌ اعلاء در مقایسه با حد آستانه استاندارد ملی ایران (شماره 1053) و سازمان بهداشت جهانی بالاتر به دست آمد (05/0</span></span></span><span dir="LTR" lang="EN-GB" style="line-height:115%"><span style="font-family:&quot;Times New Roman&quot;,serif"><span style="color:black">P<</span></span></span><span lang="FA" style="line-height:115%"><span style="font-family:&quot;B Mitra&quot;"><span style="color:black">)، اما میزان روی در مقایسه با آستانه استانداردها پایین‌تر بود (05/0</span></span></span><span dir="LTR" lang="EN-GB" style="line-height:115%"><span style="font-family:&quot;Times New Roman&quot;,serif"><span style="color:black">P<</span></span></span><span lang="FA" style="line-height:115%"><span style="font-family:&quot;B Mitra&quot;"><span style="color:black">). تجزیه ‌و تحلیل مولفه اصلی (</span></span></span><span dir="LTR" style="line-height:115%"><span style="font-family:&quot;Times New Roman&quot;,serif"><span style="color:black">Principal Component Analysis</span></span></span><span lang="FA" style="line-height:115%"><span style="font-family:&quot;B Mitra&quot;"><span style="color:black">) نشان داد که فلزات سنگین دارای دو منشا هستند. در مولفه اول بار عاملی فلزات سرب (932/0)، کروم (917/0)، مس (825/0) و روی (865/0) منشا آنتروپوژنیک (فعالیت&shy;های انسان&shy;زاد) دارند. فلزات کبالت و آهن با بار عاملی بالا در مولفه دوم، احتمالا منشا زمین‌شناسی (هوازدگی سنگ&shy;های مادری و فرسایش خاک) را نشان می&shy;دهند. بنابراین با توجه به نتایج اهمیت کنترل ورود آلاینده&shy;های شهری، صنعتی و کشاورزی به رودخانه اعلاء و حفاظت از این رودخانه در مقابل ورود آلودگی&shy;ها ضروری است.</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span><br> &nbsp; <span style="font-size:10pt"><span style="line-height:normal"><span style="tab-stops:right 177.2pt"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:&quot;Times New Romans&quot;,serif"><span style="font-size:11.0pt"><span style="color:black">Heavy metals are persistent and non-degradable pollutants that enter rivers due to urban development and human activities, industrial and agricultural wastewaters, and affect these aquatic ecosystems with toxicity. This study was conducted to assess the status of heavy metal pollution of Pb, Zn, Cu, Co, Cr and Fe in the water of the Alaa River in Ramhormoz County, Khuzestan Province. In this study, 30 water samples were collected in the summer (July) and winter (February) of 2023 AH based on the standard method of the American Environmental Health Association. The average concentration of Pb, Cr, Cu, Zn, Co and Fe in the water of the Alaa River was 34.782, 8.256, 6.542, 5.876, 5.112, and 1.615 &micro;g L^-1, respectively. The average concentrations of Pb, Cr, Cu, Co and Fe in Alaa River water were higher than the threshold limit of the Iranian National Standard (No. 1053) and the World Health Organization (WHO) (P<0.05), but the amount of Zn was lower than the threshold limit of the standards (P<0.05). Principal component analysis (PCA) showed that heavy metals have two origins. In the first component, the factor loading of lead (0.932), chromium (0.917), copper (0.825) and zinc (0.865) metals have anthropogenic origin (human-induced activities). Cobalt and iron metals with high factor loading in the second component probably indicate geological origin (weathering of parent rocks and soil erosion). Therefore, according to the results, it is important to control the entry of urban, industrial and agricultural pollutants into the Ala River and protect this river against the entry of pollutants.</span></span></span></span></span></span></span><br> &nbsp; فلزات سنگین, سمیت, ارزیابی آلودگی فلزات, رودخانه اعلاء, شهرستان رامهرمز Heavy metals, Toxicity, Metal pollution assessment, Alaa River, Ramhormoz County. 71 83 http://jweb.ahvaz.iau.ir/browse.php?a_code=A-10-237-4&slc_lang=fa&sid=1 Razieh pourmousavi راضیه پورموسوی 10031947532846007266 10031947532846007266 No Islamic Azad University دانشگاه آزاد اسلامی Azita Koushafar آزیتا کوشافر az.koushafar@iau.ac.ir 10031947532846007267 10031947532846007267 Yes Islamic Azad University دانشگاه آزاد اسلامی Mohammad Velayatzadeh محمد ولایت زاده 10031947532846007268 10031947532846007268 No Islamic Azad University دانشگاه آزاد اسلامی