fa تغییرات فراوانی پلت آرتمیا اورمیانا در رسوبات بستر دریاچه ارومیه با نگرشی بر اقلیم دیرینه تخصصي Special پژوهشي Research <p style="text-align: justify;"><span dir="RTL">دریاچه ارومیه به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین دریاچه‌های فوق اشباع از نمک جهان واقع در شمال غرب ایران است. مطالعه فراوانی پلت&shy;های دفعی <em>آرتمیا اورمیانا</em> در رسوبات بستر دریاچه ارومیه می‌تواند به‌عنوان شاخصی برای بازسازی شرایط فیزیکوشیمیایی گذشته و مقایسه با شرایط فعلی عمل نماید. در این پژوهش ضمن جمع‌آوری اطلاعات قبلی اقدام به برداشت 28 مغزه رسوبی با بیشینه ژرفای 10 متر و مجموعاً بیش از 200 متر به‌صورت دست‌نخورده از رسوبات بستر دریاچه توسط مغزه گیر گوج اوگر شد. رخساره‌های رسوبی بر اساس رنگ، اندازه دانه، وجود پلت آرتمیس، ساخت رسوبی و نوع کانی‌های تبخیری تفکیک گردید. با توجه به تغییر رخساره‌های رسوبی از سطح به عمق و نتایج آنالیز عنصری، جغرافیا، اقلیم و تغییرات تراز آب دریاچه از سطح به عمق بازسازی گردید. رخساره‌‌ها متعلق به محیط‌های رسوبی دریاچه‌ای، تالابی و رودخانه‌ای و پایایی می‌باشد. با توجه به سن سنجی به روش ایزوتوپ کربن 14 نرخ رسوب‌گذاری بین 7/0 تا 8/0 میلی‌متر ارسال می&shy;باشد، البته این نرخ در نقاط مختلف دریاچه متغیر (1/0 تا 1 میلی‌متر در سال) است، این مقدار در دلتای رودخانه‌ها (غالباً غرب دریاچه) بیشینه است. پلت (فضولات) دفعی آرتمیس متوسط 35-5 درصد رسوبات و در حالت بیشینه وابسته به شرایط اکولوژیکی دریاچه (عمق، شوری و دما) 90 درصد رسوبات را به خود اختصاص می&shy;دهد. پلت مای دفعی که عمدتاً از منشورهای آراگونتی تشکیل گردیده است به‌عنوان یکی از مهم‌ترین اجزاء بیوشیمیایی رسوبات دریاچه می‌باشند که غالباً به‌صورت پلت&shy;های سالم و یا خردشده کرمی رنگ و نیز پلت‌های پیریتی سیاه‌رنگ مشاهده می‌گردند. وجود پلت‌های دفعی آرتمیا در رسوبات مغزه‌ها نشان از زندگی آرتمیس در دریاچه ارومیه حداقل از ابتدای هولوسن دارد و با افزایش عمق رسوبات از تعداد پلت ما کاسته می‌شود. افزایش میزان پلت‌ها با دوره‌های مرطوب بین یخچالی در جنوب آسیا و آفریقا (4 تا 10 هزار سال قبل) مطابقت خوبی دارد. این دوره‌ها با مطالعات ژئوشیمی رسوبی نیز شرایط مرطوب را نشان می‌دهد. تغییرات تراز دریاچه ارومیه عامل اصلی در تغییرات میزان پلت‌های آرتمیس بوده است. ولی بااین‌حال در تفسیرها باید جانب احتیاط را رعایت کرد و عوامل محیطی مانند تغییرات دما، گردش آب، تاریخچه فسیل‌شناسی و ... را در نظر گرفت.</span></p> <p class="Abstract">Urmia Lake is one of the biggest over-saturated salt lakes of the world. It is located at the northwestern part of Iran. The temporal change in the concentration of Artemia fecal pellets can be used as an indicator of lake level changes, paleoclimate and therefore regional hydrological changes. In this study basis on the previous data collection, 28 sedimentary intact cores with a maximum depth of 10 meters and a total of more than 200 meters were sampled from the lake sediments by Gouge Auger coring method. Sedimentary facies were separated based on color, grain size, existence of Artemia fecal pellets, sedimentary fabrics and the type of evaporative minerals. With regard to vertical sedimentary facies (from surface to sub-surface areas) changes and the results of elemental analysis, geography, climatic conditions and lake water level fluctuation were re-constructed. Facies belong to Lake, Lagoon, River and Playa environments. According to the age measurement by isotope carbon-14 method, deposition rate is between 0.7 to 0.8 mm per year, but this rate was varied in different parts of the lake (1.0 to 1 mm per year), this amount was maximum in river delta (mostly west of lake). Artemia fecal pellets constitute about 5-35% in average and 90% in maximum of the deposits. Fecal pellets of Artemia that formed of aragonite prismes were one of the biochemical sediments of the lake that mostly intact pellets or crushed cream color and black pyrite pellets are observed. Finding Artemia fecal pellets as old as early Holocene, showing that this Crustacean lived in the lake since at least the beginning of the Holocene. Sediments study shows that the organic content of fecal pellets gradually diminishes down the cores<span b="" dir="RTL" lang="FA" style="font-family:">.</span> Increase in amount of fecal pellets was match with wet interglacial periods in South Asia and Africa (4 to 10 thousand years ago). These periods also shows wet conditions with sediment geochemistry studies. The Urmia lake level fluctuations can be a major factor in controlling the high temporal variations in the abundance of Artemia fecal pellets. However, caution should be taken in the interpretations as other environmental factors, such as temperature changes, water circulation, taphonomic history, etc.</p> دریاچه ارومیه, آرتمیس, پلت‌های دفعی, رسوبات بیوشیمیایی, مغزه های رسوبی Urmia Lake, Artemia, Fecal pellet, Biochemical sediments, Sedimentary cores 47 62 http://jweb.ahvaz.iau.ir/browse.php?a_code=A-10-336-2&slc_lang=fa&sid=1 جواد درویشی خاتونی 10031947532846002962 10031947532846002962 Yes سازمان زمین‌شناسی و اکتشاف معدنی کشور