fa بررسی غلظت فلزات سنگین در رسوبات چهار رودخانه مهم منتهی به دریای خزر تخصصي Special پژوهشي Research <span dir="RTL"><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;">فلزات سنگین در محیط&shy;های آبی از شکل محلول و مواد جامد معلق در رسوبات جذب و انباشته می&shy;شوند. انباشت نهایی فلزات سنگین در محیط‌های آبی رسوبات و بدن موجودات زنده است. انباشت زیستی فلزات سنگین از طریق شبکه غذایی نگرانی&shy;های ناشی از خطر&shy;های بیولوژیکی &shy;و محیط&shy;زیستی بالقوه را فراهم می&shy;کنند. بنابراین پژوهش درزمینه آلودگی فلزات سنگین نقش مؤثری در حفاظت از بهداشت انسانی و کاهش خطر&shy;های ناشی از آلودگی آن‌ها دارد. در</span></span></span> <span dir="RTL"><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;">این پژوهش به&shy;منظور سنجش آلودگی فلزات&shy; سنگین (آهن، منگنز، روی، مس، نیکل، سرب، کادمیوم و کبالت) در رسوبات سطحی</span></span></span> <span dir="RTL"><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;">(0-5 سانتی&shy;متر) چهار رودخانه مهم منتهی به دریای خزر (نکا&shy;رود، تجن، سیاهرود و تالار)، از 16 ایستگاه، نمونه&shy;های رسوب از بستر رودخانه&shy;ها در تابستان 1394 جمع‌آوری و پس از هضم با تیزاب سلطانی توسط دستگاه جذب اتمی شعله اندازه‌گیری شد. روند تغییر میانگین غلظت فلزات سنگین (میلی&shy;گرم فلز بر کیلوگرم رسوب) در رسوبات سطحی به&shy;صورت آهن (00/23300) > روی (87/2028) > منگنز (25/701) > نیکل (77/36) > سرب (77/25) > مس (62/19) > کبالت (62/18) > کادمیوم (62/5) بود.</span></span></span> <span dir="RTL"><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;">در بین عنصر&shy;های موردمطالعه میانگین عنصر&shy;های روی، کادمیوم و سرب بیش&shy;تر از غلظت میانگین رسوبات جهانی است. هم‌چنین تحلیل‌های آماری نشان داد مقدار عنصر&shy;های آهن، منگنز، کبالت و مس در رودخانه سیاهرود، کادمیوم در رودخانه نکا&shy;رود و روی در رودخانه تجن متفاوت است (05/0></span></span></span><span style="font-family:times new romans,serif;"><span style="font-size:11.0pt;">p</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;">). استفاده از شاخص&shy;های درجه آلودگی (</span></span></span><span style="font-family:times new romans,serif;"><span style="font-size:11.0pt;">C_f</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;">)، پتانسیل خطر محیط</span></span></span><span style="font-family:times new romans,serif;"><span style="font-size:11.0pt;">&shy;</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;">زیستی (</span></span></span><span style="font-family:times new romans,serif;"><span style="font-size:11.0pt;">E_r</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;">)، غنی&shy;شدگی (</span></span></span><span style="font-family:times new romans,serif;"><span style="font-size:11.0pt;">EF</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;">) و زمین انباشتگی (</span></span></span><span style="font-family:times new romans,serif;"><span style="font-size:11.0pt;">I_geo</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;">) نشان داد که بیشینه ارزش شاخص&shy;های مطالعه شده متعلق به عنصر کادمیوم است. هم</span></span></span><span style="font-family:times new romans,serif;"><span style="font-size:11.0pt;">&shy;</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;">چنین نتایج شاخص&shy;های پتانسیل خطر محیط&shy;زیستی کل</span></span></span> <span dir="RTL"><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;">(</span></span></span><span style="font-family:times new romans,serif;"><span style="font-size:11.0pt;">RI</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;">)، درجه آلودگی کل (</span></span></span><span style="font-family:times new romans,serif;"><span style="font-size:11.0pt;">C_d</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;">) و بار آلودگی (</span></span></span><span style="font-family:times new romans,serif;"><span style="font-size:11.0pt;">PLI</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;">) حاکی از آن است که خطر محیط</span></span></span><span style="font-family:times new romans,serif;"><span style="font-size:11.0pt;">&shy;</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;">زیستی در رودخانه نکارود قابل‌توجه و بسیار نگران‌کننده است. این تحقیق ضرورت کنترل فعالیت&shy;های انسانی و استفاده از راهبر&shy;دهای مدیریت و کنترل آلودگی در کیفیت رسوبات رودخانه&shy;های منتهی به دریای خزر را ثابت کرد.</span></span></span> <p class="Abstract">Heavy metals tend to be adsorbed and accumulated in sediments as opposed to water or suspended solids. Sediments and biota bodis can act as a final sink for heavy metals in the aquatic environments. They accumulate through the food chain posing potential biological and ecological risks. Therefore, research on the heavy metal concentrations in aquatic ecosystems can help to protect human health and reduce the risks of heavy metal contamination. In this study, the contamination of heavy metals (Fe, Zn, Mn, Cu, Ni, Pb, Cd and Co) in surface sediments (0&ndash;5 cm) from 16 stations within four river intertidal zones (Neka, Tajan, Siahrood and Talar) were sampled and analyzed for metal contamination assessment in summer 2016. Results show that the mean concentration (mg kg^-1) of heavy metals in surface sediment samples followed the order; Fe (23300.00) >Zn (2028.87) >Mn (701.25) >Ni (36.77) >Pb (25.77) >Cu (19.62) >Co (18.62) >Cd (5.62).<span dir="RTL"></span><span dir="RTL"></span><span b="" dir="RTL" style="font-family:"><span dir="RTL"></span><span dir="RTL"></span> </span>The mean concentration levels of the heavy metals Pb, Zn and Cd were more than mean background value. The statistical analyses showed that concentration of elements Fe, Mn, Co and Cu in the Siahrood River, Cd in Neka River and Zn in Tajan River is different (P<0.05). Application of contamination factor (C_f), potential ecological risk factor of individual metals (E_r), enrichment factor (EF) and geo-accumulation index (I_geo) showed that the highest value of the above factors belongs to cadmium element. Also an assessment potential ecological risk index (RI), contamination degree (C_d) and pollution load index (PLI) suggests a considerable to very high ecological risk in Neka River. In addition to revealing potential ecological risks due to cadmium and other elements, our investigation markedly highlighted anthropogenic control over sediment quality deterioration and some immediate sediment quality management strategies are needed to remediate and control river bed contamination.</p> آلودگی, رودخانه, رسوب, فلزات سنگین, شاخص‌های محیط‌زیست. Pollution, Environmental Indicators, Sediment, River, Caspian Sea. 67 82 http://jweb.ahvaz.iau.ir/browse.php?a_code=A-10-502-2&slc_lang=fa&sid=1 Mohammad Abadi محمد آبادی 10031947532846005511 10031947532846005511 No Abbas Ali Zamani عباسعلی زمانی 10031947532846005512 10031947532846005512 Yes Abdolhossein Parizanganeh عبدالحسین پری زنگنه 10031947532846005513 10031947532846005513 No Younes Khosravi یونس خسروی 10031947532846005514 10031947532846005514 No Hamid Badiee حمید بدیعی 10031947532846005515 10031947532846005515 No