Wetland Ecobiology

fa ارزیابی شاخص های زیستی (BCF، BAF و TF) در گیاهان بومی تحت تأثیر آلودگی عناصر بالقوه سمّی در سراب گاماسیاب نهاوند Evaluation of Bioaccumulation Indices (BCF, BAF, and TF) in Native Plants Exposed to Potentially Toxic Element Contamination at Gamasiab Spring, Nahavand تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">فناوری گیاه پالایی از جمله روش های پالایش سازگار با محیط زیست است که در آن از گیاهان برای پاکسازی آلودگی مواد آلی و غیرآلی خاک، آب‌وهوا استفاده میشود. این تحقیق با هدف ارزیابی شاخص های تغلیظ زیستی (BCF)، تجمع زیستی (BAF) و انتقال (TF) در گونه های گیاهی بومی تحت تأثیر آلودگی عناصر بالقوه سمّی در محدوده سراب گاماسیاب نهاوند صورت پذیرفت. برای این منظور در تابستان سال 1404، در منطقه مورد مطالعه، نمونه برداری از بافت های هوایی (برگ و ساقه) و زیرزمینی (ریشه) بارهنگ نیزهای (Plantago lanceolata L.)، درمنه زاگرسی (Artemisia haussknechtii Boiss.)، علف پشمکی (Bromus tomentellus Boiss.)، کلاه میرحسن (Acantholimon olivieri (Jaub. & Spach) Boiss.)، گل ماهور (Verbascum speciosum Schrad.) و گون سفید (Astragalus (Tragacantha) gossypinus Fisch.ex Hoh) در چهار ایستگاه، در قالب طرح آماری بلوک های کاملاً تصادفی و در سه تکرار انجام پذیرفت و غلظت عناصر روی، سرب، کادمیوم، کروم، منگنز و نیکل در  نمونه های گیاهی با استفاده از دستگاه پلاسمای جفتشده القایی اندازهگیری شد. در هر ایستگاه، غلظت عناصر در نمونه های خاک نیز تعیین گردید. همچنین مقادیر شاخص های BCF، BAF و TF محاسبه شدند. نتایج نشان داد که بین ایستگاه های مورد مطالعه از حیث محتوی عناصر بالقوه سمّی در نمونه های خاک، در سطح اطمینان 95 درصد اختلاف معنی دار وجود داشت. بیشترین غلظت عناصر، مربوط به فلز منگنز و در بافت هوایی (برگ و ساقه) گون سفید با 97/93 میلیگرم بر کیلوگرم و بافت زیرزمینی (ریشه) علف پشمکی با 75/30 میلیگرم بر کیلوگرم، در ایستگاه سه مشاهده شد. بررسی شاخص های BCF، BAF و TF نشان داد که گون سفید، کلاه میرحسن و گل ماهور برای عناصر منگنز، نیکل، سرب و روی و درمنه زاگرسی برای عناصر منگنز، نیکل و سرب، با ضریب TF بزرگتر از 1 و BAF کوچکتر از 1، دارای عملکرد خوبی در استخراج و انتقال عناصر از ریشه به اندام هوایی خود بوده و تحمل و سازگاری مطلوبی در مواجهه با غلظت بالای فلز از خود نشان دادهاند. بـا اسـتناد بـه میانگین محتـوی عناصر در بافتهـای گیاهان و همچنین میانگیـن مقادیر محاسـبه شـده شـاخصهای BCF، BAF و TF بـرای عناصـر،  میتـوان اذعـان کـرد کـه گونه های گون سفید، کلاه میرحسن، گل ماهور و درمنه زاگرسی گونـه هایی مناسـب بـرای پالایش خاک های آلوده به این عناصر بوده و در مناطق آلـوده مشابه قابل معرفی هستند.  </div> <div style="text-align: justify;"> Phytoremediation technology is an environmentally friendly purification method that uses plants to clean organic and inorganic contaminants from soil, water, and air. This study aimed to investigate the Evaluation of bioaccumulation indices bioconcentration factor (BCF), bioaccumulation factor (BAF), and translocation factor (TF) in native plants exposed to potentially toxic element contamination at Gamasiab Spring, Nahavand. For this purpose, in September 2025, in the studied area, sampling of aerial tissue (leaves and stems) and subterranean tissue (roots) plant species of Acantholimon olivieri (Jaub. & Spach) Boiss., Artemisia haussknechtii Boiss., Astragalus (Tragacantha) gossypinus Fisch.ex Hoh, Bromus tomentellus Boiss., Plantago lanceolata L., and Verbascum speciosum Schrad., in 4 sites was carried out in the statistical design of completely randomized blocks in three replications. The concentration of cadmium (Cd), chromium (Cr), lead (Pb), manganese (Mn), nickel (Ni), zinc (Zn), in each sample of plants was measured using the device Inductively Coupled Plasma Mass Spectrometry. At each station, the concentration of elements in soil samples was determined. In addition, the values of BCF, BAF, and TF were calculated. The results showed that there was a significant difference between the studied stations in terms of the content of toxic elements in soil samples at a 95% confidence level. The highest concentration of elements related to manganese metal was observed in the aerial tissue (leaves and stems) of Astragalus (Tragacantha) gossypinus with 93.97 mg/kg and the subterranean tissue (roots) of Bromus tomentellus with 30.75 mg/kg, at station 3. The BCF, BAF and TF indices showed that Astragalus (Tragacantha) gossypinus, Acantholimon olivieri and Verbascum speciosum for manganese, nickel, lead and zinc elements, and Artemisia haussknechtii for manganese, nickel and lead elements, with a TF coefficient greater than 1 and a BAF less than 1, had good performance in extracting and transferring elements from their roots to their aerial parts and they have shown good tolerance and adaptation to high metal concentrations. Based on the average content of elements in plant tissues as well as the average calculated values of BCF, BAF, and TF indices for elements, it can be concluded that the species of Astragalus (Tragacantha) gossypinus, Acantholimon olivieri, Verbascum speciosum and Artemisia haussknechtii are suitable for purifying soils contaminated with these elements and can be introduced in similar contaminated areas</div> شاخص تجمع زیستی, شاخص تغلیظ زیستی, شاخص انتقال, گیاه پالایی. Biological Accumulation Factor, Biological Concentration Factor, Translocation Factor, Phytoremediation. 41 53 http://jweb.ahvaz.iau.ir/browse.php?a_code=A-10-775-3&slc_lang=fa&sid=1 Behrouz Kord بهروز کرد behrouz.kord@iau.ac.ir 10031947532846007305 10031947532846007305 Yes Islamic Azad University, Malayer Branch دانشگاه آزاد اسلامی واحد ملایر Sara Pourabbasi سارا پورعباسی sara.pourabbasi@gmail.com 10031947532846007306 10031947532846007306 No Islamic Azad University, Malayer Branch دانشگاه آزاد اسلامی واحد ملایر