fa برآورد تبخیر ماهانه با مدل‌های سری زمانی SARIMAو BiLinear در ایستگاه ایدنک تخصصي Special پژوهشي Research <span style="color:black;"><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;">برنامه‌ریزی صحیح برای استفاده بهینه از منابع آبی با هدف رسیدن به توسعه پایدار از اهمیت خاصی برخورداراست. آگاهی از مقدار دقیق تبخیر که یکی از پارامترهای مهم برای برنامه‌ریزی‌های منابع آب، مدیریت آبیاری و تولیدات زراعی است امری اجتناب ناپذیر می‌باشد. &nbsp;از سوی دیگر عدم‌کفایت ایستگاه‌های تبخیر سنجی و ابهام در کیفیت داده‌ها پژوهشگران را به سمت مدل‌های برآورد سوق داده است. در این مقاله با بکارگیری مدل‌های خطی سری زمانی </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;">SARIMA</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;"> و مدل دو-خطی </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;">(BiLinear)</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;">، تبخیر ماهانه در ایستگاه ایدنک واقع در حوضه مارون استان خوزستان برآورد شد. برای مدل‌سازی سری زمانی از داده‌های تبخیر ماهانه ایستگاه ایدنک با طول دوره اماری 32 سال (1392-1360) استفاده شد. برای صحت‌سنجی مدل‌های سری زمانی </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;">SARIMA</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;"> برازش یافته، از مقادیر آماره آزمون پورت مانتو، و باقی‌مانده‌ای توابع خودهمبستگی و خودهمبستگی جزیی استفاده‌شده و برای انتخاب بهترین مدل </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;">SARIMA</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;">، از معیار شوارتز </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;">SBC</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;"> بهره گرفته‌شد. همچنین برای صحت،سنجی مدل‌های دوخطی از آماره پورت مانتئو استفاده‌ گردید. از میان مدل‌های </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;">SARIMA</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;">، مدل </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;">SARIMA(1,0,1)*(1,0,1)₁₂</span></span></span> <span style="color:black;"><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;">و از میان مدل‌های دو-خطی، مدل </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;">BL(7,0,1,1)</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;"> برازش یافته بر سری زمانی تبخیر ماهانه ایدنک مناسب تشخیص داده شدند. مقایسه مقادیر معیارهای آماری دو مدل مذکور نشان داد که مدل </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;">BL(7,0,1,1)</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;"> با ضریب تعیین </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;">(R²) </span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;">&nbsp;برابر با 89/0، ریشه میانگین مربعات خطا (</span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;">RMSE</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;">) برابر با 945/2 میلی‌متر، میانگین قدرمطلق انحراف (</span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;">(MAD</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;"> برابر با 618</span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;">/</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;">0میلی‌متر از دقت بیشتری نسبت به مدل‌</span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;">SARIMA(1,0,1)*(1,0,1)₁₂ </span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;">&nbsp;در برآورد تبخیر ماهانه در ایستگاه ایدنک برخوردار می‌باشد.</span></span></span><br> &nbsp; Proper planning for the optimal use of water resources with the goal of sustainable development is of particular importance<span dir="RTL">.</span> Awareness of the exact amount of evaporation, which is one of the important parameters for water resource planning, irrigation management and crop production, is inevitable<span dir="RTL">.</span> On the other hand, the inadequacy of evaporation stations and ambiguity in data quality have led researchers to model estimates. In this paper, the monthly were estimated using SARIMA and BiLinear time series models at Idanak station located in the Maroun basin of Khuzestan province<span dir="RTL">.</span> For time series modeling, the monthly evaporation data of the Idanak station with a length of 32 years (1396-1392) was used<span dir="RTL">.</span> The Port Manteau test, and the remainder of autocorrelation and partial autocorrelation functions, were used for validation of fitted SARIMA time series models and the Schwartzs Bayesian Criterion (SBC) were used to select the best SARIMA model<span dir="RTL">.</span> Also, the Port Manteau test was used for validation of BiLinear time series models. The best SARIMA and BiLinear time series models for monthly evaporation estimation in Idanak station were SARIMA(1,0,1)*(1,0,1)₁₂ and BL(7,0,1,1) respectively. Comparison of the values of the statistical criteria of the two models showed that the BL(7,0,1,1) model with a coefficient of determination (R2) equal to 0.89, Root Mean Square Error (RMSE) equal to 2.945 mm, Mean Absolute deviation (MAD) of 0.618 mm is more accurate than the SARIMA (1,0,1)*(1,0,1)₁₂ model for estimating monthly evaporation at the Idanak station تبخیر ماهانه. مدل دو-خطی, مدل‌SARIMA, حوضه مارون. Monthly evaporation, BiLinear model, SARIMA model, Maroun basin. 49 62 http://jweb.ahvaz.iau.ir/browse.php?a_code=A-10-499-2&slc_lang=fa&sid=1 عباس احمدپور 10031947532846004158 10031947532846004158 No حسین فتحیان 10031947532846004159 10031947532846004159 No مهدی مقسمی 10031947532846004160 10031947532846004160 Yes